Onderzoek: Hoe lang duurt herstel van houtige elementen na eindkap? 

Van februari t/m juni heeft Els Timmer in het kader van haar studie AD Ecologie stage gelopen bij ELAN. Zij heeft onderzoek gedaan naar de hergroei van houtwallen en -singels, elzensingels en bosjes nadat er een eindkap heeft plaatsgevonden. Een voorwaarde van de provincie Friesland is namelijk dat na een eindkap het element binnen een periode van tien jaar eenzelfde bedekking moet hebben als voor de eindkap. Haar onderzoeksvraag luidde: Hoe lang duurt het voordat houwallen en -singels, elzensingels, en (hakhout)bosjes zich na een eindkap hebben hersteld tot de bedekkingsgraad van vóór de eindkap?

Bureaustudie
Els startte haar opdracht met een bureaustudie om zich te verdiepen in de verschillende soorten houtige landschapselementen in het werkgebied van ELAN. Ook is er een selectie gemaakt van 150 beheereenheden, waarbij in de jaren 2016 tot 2025 een eindkap is uitgevoerd. Dit is gedaan zonder voorkennis, zodat er een zo objectief mogelijk beeld gevormd wordt. De verdeling van de beheereenheden is 40% houtwallen en -singels, 40% elzensingels en 20% bosjes. 

Werkwijze
Alle 150 beheereenheden zijn bezocht en volledig langs gelopen. Alle beheereenheden zijn vastgelegd op een foto. Tevens is gekeken naar onder andere de volgende parameters: 

• jaar waarin de eindkap is uitgevoerd
• bedekkingsgraad
• aantal overstaanders dat herkenbaar is en welke soorten dit zijn
• aanwezige soorten struiken en bomen
• struiklaag bedekking
• bramendbedekking
• aanwezigheid van Amerikaans vogelkers, inclusief bedekkingsgraad
• onderhoudstoestand
• kwaliteitsklassen (combinatie dekkingsgraad en onderhoudstoestand)
• uitgelopen stobben
• aanwezigheid van vogels
• aanwezigheid van fauna verblijfplaatsen en soorten benoemen

Opvallendheden
In een aantal gevallen zijn er opvallendheden waargenomen met betrekking tot de hergroei. 
1. Er is wel gekapt, maar geen hergroei. Waarschijnlijk is er té weinig gekapt waardoor het kronendek te dicht blijft en er geen licht doordringt op de bodem. Weinig licht op de bodem = weinig / geen hergroei. 
2. Bomen te laag gezaagd, waardoor er geen hergroei vanuit de stobbe is. 
3. Struiken worden structureel 'kort gehouden' doordat er wordt geklepeld. 
4. Vrijgekomen snoeihout wordt verwerkt in het element en soms op de achtergebleven stobben gedeponeerd. Die lopen hierdoor niet meer uit. 
5. Aanwezigheid van Amerikaanse vogelkers. Van de 150 onderzochte beheereenheden komt in 97 elementen Amerikaanse vogelkers voor. In 47 elementen daarvan staat minimaal 10% Amerikaanse vogelkers. Structurele bestrijding is de beste manier om hier vanaf te komen. Dit is onderdeel van het beheer (zie beschrijving van het betreffende beheerpakket). De Amerikaanse vogelkers moet zo laag mogelijk worden afgezet en vervolgens dient jaarlijks de opslag te worden verwijderd.  

Onderzoeksresultaten 
De resultaten zijn gebundeld in drie categorieën: 'elzensingels', 'houtwallen en -singels' en '(hakhout)bosjes'. 

Elzensingels zijn 4 tot 5 jaar na de eindkap weer terug in de oorspronkelijke staat. De jaren daarna wordt de singel voornamelijk hoger en breder. 

Houtwallen en -singels zijn gemiddeld na 6 jaar terug in oorspronkelijke staat. Ook de struiklaag groeit snel terug. De jaren daarna wordt de houtwal steeds breder en hoger.  

(Hakhout)bosjes hebben ook ongeveer 6 jaar nodig om weer terug te groeien naar de oorspronkelijke staat. Hierna groeit de bovenste laag nog door in de hoogte en wordt de struiklaag steeds dichter. 

Advies
Over het algemeen zijn de beoordeelde landschapselementen in een goede staat. Wel kan er meer advies worden gegeven aan de deelnemers hoe de kap uitgevoerd dient te worden. Ook de bestrijding van Amerikaanse vogelkers vraagt extra inzet van de deelnemers.

Lees hier het hele onderzoeksrapport.